Yapım Eki ve Yapım Eki Örnekleri

Ana Sayfa » Genel Kültür » Yapım Eki ve Yapım Eki Örnekleri
Yapım Eki ve Yapım Eki Örnekleri

Ek (Yapım Ekleri – Çekim Ekleri)

Cümlede bulunan sözcüklerin görevlerini belirtmek için veya mevcut sözcüklerden yeni sözcükler üretmek için kullanılan hecelere ek denir.

 

1.Yapım Ekleri 2. Çekim Ekleri (Kip Ekleri, İlgi Ekleri, Çokluk Eki, Hâl Ekleri, İyelik Ekleri, Eşitlik Ekleri, Şahıs Ekleri)

 

Türkçede Eklerin Özellikleri

  • Cümle için kullanılan sözcüklere yeni anlamlar ya da yeni sözcükler üretilecekse yapım ekleri kullanılır. Yapım eklerinden sonra çekim ekleri getirilir. Çekim ekinden sonra yapım ekleri gelmez.
  • Sözcüğe getirilen ekler ünlü uyumuna uymak zorundadır. Bu nedenle bazı durumlarda hece veya sözcükteki ünlü harflere göre ses değişimine uğrayabilirler. Örneğin: (-dı, -di, -du, -dü; -tı, -ti, -tu, -tü) belirli geçmiş zaman kipi alındığında bu durum gerçekleşir. Değişime uğramayan ekler: -yor, -ken, -ki, -leyin, -mtrak ve –gil
  • Sözcüklere getirilen soru eki “-mi” dışında, ekler kendinden önce gelen sözcüklerle birleşik yazılır.
  • Ekler temel olarak “yapım ekleri” ve “çekim ekleri” olarak iki ayrılır.

 

Yapım Ekleri

Sözcüklere gelen ve yeni sözcükler üretmemiz sağlayan eklerdir. Yapım ekleri eklendiği sözcüğün sadece anlamını değil aynı zamanda türünü de değiştirebilir. Yapım eki almış sözcüklere türemiş sözcük veya gövde adı verilir. Yapım ekleri kendi içinde dörde ayrılır.

 

1.İsimden İsim Yapım Ekleri

Gözlük >> Göz (isim kökü) –lük (isimden isim yapım eki)

» -lik: ağaçlık, tuzluk, suluk, insanlık, kardeşlik
» -li: şehirli, evli, renkli, mavili, akıl, para
» -siz: evsiz, yurtsuz, akılsız, renksiz, görgüsüz
» -cil: evcil, otçul, etcil
» -cık: kızılcık, arpacık, kulakçık, kitapçık
» -daş: mevkidaş, vatandaş, arkadaş, sesteş
» -inci: üçüncü, birinci
» -msı: mavimsi, tatlımsi
» -sal: kutsal, bölgesel
» -ıt: yaşıt
» -tı: hışırtı, gıcır

 

  1. İsimden Fiil Yapım Ekleri

Yaşlanmak >> Yaş (isim kökü) –lan (isimden fiil yapım eki) –mak (mastar eki)

» -le: avla-, fırla-, sula-, gözle
» -al: daral-, çoğal-, yönel
» -l: incel-, ufal
» -a: yaşa-, dile-, türe-, boşa
» -da: mırılda-, ışılda-, gürülde
» -at: yönet-, gözet
» -kır: püskür-, haykır
» -lan: saklan
» -laş: şakalaş-, dertleş-, çocuklaş
» -(a)r: sarar-, karar-, yaşar
» -se: önemse-, garipse

Yukarıdaki bazı sözcüklerde ses düşmesi veya ünlü uyumu örnekleri vardır.

 

  1. Fiilden İsim Yapım Ekleri

Fiil kök veya gövdelerine gelerek isim türeten yapım ekleridir.

Düşünce >> Düşün (fiil kökü) –ce (fiilden isim yapım eki)

» -ecek: giyecek, yakacak, açacak
» -ak: yatak, kaçak, durak,
» -ga: bölge, bilge, süpürge,
» -gan: çalışkan, unutkan, çekingen
» -gıç: bilgiç, dalgıç, başlangıç

» -im: seçim, üretim, bölüm, çözüm, verim
» -gi: vergi, sevgi, gör, bilgi, ör, sergi, al, at
» -gın: dalgın, kızgın, bilgin, durgun, salgın
» -ı / -i: yazı, doğu, batı, gezi, tartı
» -ıcı / -ici: yırtıcı, satıcı, yapıcı, geçici, kurucu
» -anak: gelenek, görenek, olanak, seçenek
» -ış: dik, yürüyüş
» -ıt: geçit, yakıt, ölçüt
» -madondurma, danışma
» -mak: çakmak, ekmek
» -tı: belirti, kızar

» -ca: düşünce, eğlence
» -ik: kesik, açık, göçük, kırık
» -ın / -in: yığın, akın, tütün, ekin,
» -nç: gülünç, basınç, 
» -ıntı: esinti, çıkıntı, döküntü,
» -(e)r: gelir, gider, okur,
» -maca: bulmaca, kesmece
» -sel: görsel, uysal, işitsel

  1. Fiilden Fiil Yapım Ekleri

Fiil kök veya gövdelerine gelerek yeni fiiller türeten yapım ekleridir.

» -t: 

yürüt-, anlat-, ağlat
» -(a)r: kopar-, çıkar-, uçur-, düşür
» -dır: yazdır-, açtır-, bıktır-, sordur
» -(ı)l: atıl-, yazıl-, çözül-, sorul
» -(ı)n: taran-, yıkan-, silin-, alın
» -ele: kovala-, itele
» -ı: kazı-, sürü
» -msa: anımsa-, gülümse

0.00 avg. rating (0% score) - 0 votes

Yapım Eki ve Yapım Eki Örnekleri - Yorumlar

YORUMLARINIZI PAYLAŞIN

 

Yapılan Yorumlar

BENZER İÇERİKLERİlginizi çekebilecek diğer içerikler

Bürokrasi Nedir?

Bürokrasi Nedir? 05 Mart 2018

Reyhan Mucizesi

Reyhan Mucizesi 31 Ocak 2016

ÖNE ÇIKAN KATEGORİLER

RASTGELE İÇERİKLER

FACEBOOK'TA BİZ

iyzi - Tüm Hakları Saklıdır