Fiilimsi (Eylemsi) Nedir?

Ana Sayfa » Eğitim » Fiilimsi (Eylemsi) Nedir?
Fiilimsi (Eylemsi) Nedir?

Fiilimsi (Eylemsi) Nedir?

Fiillere gelen eklerle oluşturulan; fiillerin zarf, sıfat, isim halini oluşturan sözcüklere fiilimsi denir.

Fiilimsiler, eylemden türemiş olsalar da eylemin tüm özelliklerini göstermeyen sözcüklerdir. Fiilimsiler tıpkı bir fiil gibi olumsuz yapılabilir; ancak bir fiil gibi çekimlenmeleri mümkün değildir.

Örneğin; “sormak” fiilini “soruyorum” şeklinde çekimleyebiliriz ancak “soran” sıfat-fiilini “soranıyorum” şeklinde çekimleyemeyiz.

Bir kelimenin fiilimsi olup olmadığını fiillere getirilen “filimsi ekleri” ile anlayabiliriz. Bu gelen ekler sayesinde fiil sözcükleri kullanıldıkları cümlede “isim, sıfat, zarf” görevinde kullanılırlar. Filimsiler aynı zamanda türemiş sözcük sınıfında değerlendirilier.

 

Fiilimsilerin Özellikleri

  1. Fiillerden (eylemlerden) türetilirler.
  2. Olumsuzluk eki olan (-me, -ma) eklerini alabilirler.
  3. Fiillerin aldığı “fiil çekim eklerini” yani şahıs ekleri, haber ve dilek kiplerini alamazlar.
  4. Yarım yargı bildirir, yan cümlecikte yüklem olurlar. Yan cümlecikte özne, tümleç gibi öğeler bulunabilir. Geçişli olanlar nesne de alabilirler.
  5. Cümlede ad soylu sözcük (ad, sıfat, zarf) gibi görev yaparlar.

Fiilimsiler; isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil olmak üzere üçe ayrılır:

fiilmsi

 

  1. İsim-Fiil (Mastar)

Fiillere “-ış, -iş, -uş, -üş, -ma, -me, -mak, -mek” ekleri getirilerek yapılır. Bu ekleri, aklımızda daha kolay kalması için “-iş,-me,-mek” veya “-ma,-ış,-mak” şeklinde kodlayabiliriz. Bu ekler fillere gelerek onları cümle içinde “isim” yaparlar. İsim-fiiller, fiillerin isim gibi kullanılabilen şekilleridir.

Örnek

» Orhan’la konuşma ben de istiyorum.

» Hikayeyi anlatışına herkes hayran kaldı.

» Balık tutmak onun için meslek haline geldi.

Yukarıdaki cümlelerde altı çizili sözcükler isim – fiildir. Bu sözcükler “kitap, elbise, ölüm” gibi tam bir isim değil, yapısında eylem anlamı olan bir isimlerdir. Bu nedenle örnekte bulunan bu sözcüklere isim-fiil diyoruz.

 

  1. Sıfat-Fiil (Ortaç)

Fiillere getirilen “-dık (-dik / -duk /-dük), -mış (-miş / -muş / -müş,  -an (-en), -ası (-esi), -maz (-mez), -ar (-er / -ır / -ir / -r), -acak (-ecek) ” ekleriyle yapılır. Bu ekleri, aklımızda daha kolay kalması için “-an,-ası,-mez,-ar,-dik,-ecek,-miş“ şeklinde hatırlayabiliriz. Çoğu zaman varlıkları niteledikleri için sıfat görevinde kullanılırlar. Yan cümlecik kurdukları durumlarda fiil sayılan kelimelerdir.

Örnek

» Çalışan anne çocuklarıyla ilgileniyordu.
Yukarıdaki cümlede “çalış-” fiili “-an” sıfat – fiil ekini almıştır. Görüldüğü gibi “çalışan” sözcüğü “anne” ismini anlamca tamamlamıştır. Yani sıfat görevinde kullanılmıştır. Dolayısıyla “çalışan” sözcüğü sıfat-fiil olarak tanımlanır.

» Yaralanan insanlar tedavi edildi.

» Bulununcaya kadar bakmadık yer bırakmamışlar.

Yukarıdaki cümlelerde altı çizili sözcükler sıfat-fiil görevindedir.

 

  1. Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç)

Fiillere getirilen “-ken-alı (-eli), -madan (-meden), -ince (-ınca / -unca / -ünce), -ip (-ıp / -up / -üp), -arak (-erek), -dıkça (-dikçe / -dukça / -dükçe / -tıkça /-tikçe / tukça / -tükçe), -e… -e (-a… -a), -r… -maz (-r… -mez), -casına (-cesine), -meksizin (-maksızın), -dığında (-diğinde / -duğunda / -düğünde / -tığında / -tiğinde / -tuğunda / -tüğünde)” ekleriyle oluşturulan sözcüklerdir. Birleşik bir cümlede iki cümleyi bağladıkları için bağlaç; özne, nesne, tümleç aldıkları için fiil sayılan kelimelerdir. Bağ fiillere “ulaç” da denir. Çekim ekleri almazlar. Cümlede zarf olarak kullanılırlar.

Örnek

» İnsanlar, konuşa konuşa  anlaşırlar.

» İçeri girer girmez telefonuna baktı.

» O evden ayrılalı tam yedi yıl olmuş.

» Anlaşarak çözmeliyiz bütün problemlerimizi.

 

0.00 avg. rating (0% score) - 0 votes

Fiilimsi (Eylemsi) Nedir? - Yorumlar

YORUMLARINIZI PAYLAŞIN

 

Yapılan Yorumlar

BENZER İÇERİKLERİlginizi çekebilecek diğer içerikler

İsimler (Adlar) Nedir?

İsimler (Adlar) Nedir? 28 Şubat 2018

ÖNE ÇIKAN KATEGORİLER

RASTGELE İÇERİKLER

FACEBOOK'TA BİZ

iyzi - Tüm Hakları Saklıdır